Wytwarzanie witaminy D w skórze pod wpływem promieni słonecznych nadfiole­towych w naszym kraju okresami może być niewielkie, ze względu na niekorzystny klimat: mgła, dym, kurz (zanieczyszczenie atmosfery), a także brudne szyby okienne pochłaniające promienie nadfioletowe. Najkorzystniejsze działanie promieni słonecznych przypada na porę letnią, a najsłabsze jest w porze zimowej. Dlatego krzywica najczęściej występuje późną zi­mą i wczesną wiosną. Zapotrzebowanie na witaminę D jest za­leżne od wieku i wynosi: dla wcześnia-ków 1500—2000 j.m., dla niemowląt 800—1500 j.m., dla dzieci od 5 do 14 lat 500 j.m., dla młodzieży ok. 400 j.m., dla kobiet ciężarnych, co ma szczególne zna­czenie między 6—9 miesiącem ciąży i za­pobiega rozwojowi krzywicy w pierw­szych miesiącach po urodzeniu, oraz dla matek karmiących wynosi 700 j.m.

Rozwój krzywicy przyspieszają: 1)

zmniejszona podaż witaminy D w pokar­mach, 2) zaburzenia wchłaniania witami­ny D w przewodzie pokarmowym, 3) zmniejszona produkcja witaminy D w skórze.

U dzieci podaż witaminy D w produktach codziennej diety jest niewystarczająca. Także mleko kobiece, jak i krowie nie pokrywają zapotrzebowania na witaminę D. W związku z tym mleko w proszku humanizowane wzbogacane jest w wita­miny D. W czasie gotowania mleka pewien procent witaminy D ulega zniszczeniu, dlatego należy to uwzględnić w obliczaniu zapotrzebowania na tę witaminę u dzieci. Niedostateczne wchłanianie witaminy D z przewodu pokarmowego występuje w ostrej biegunce, w przewlekłych zabu­rzeniach wchłaniania jelitowego (w ze­społach złego wchłaniania), po długo­trwałym lub częstym podawaniu antybio­tyków doustnie i u dzieci niedożywionych. W tych stanach pokrycie na witaminę D powinno być zwiększone w stosunku do potrzeb w zależności od wieku.

W rosnącym ustroju niedobór aktywnego metabolitu witaminy D prowadzi do na­stępujących zaburzeń: gospodarki wap-niowo-fosforanowej, wchłaniania wapnia i fosforu w jelitach, w odkładaniu związ­ków mineralnych wapnia i fosforu w koś­ciach w procesie kostnienia, co jest niezbędne w budowie rosnącego kośćca. W następstwie tych zaburzeń, których po­czątek wynika z niedoboru witaminy D₃ i w których bierze również udział parathor-mon, rozwija się krzywica.

Niedobór witaminy D

Witamina D jest lekiem przeciwkrzywi-czym. W praktyce znana jest pod nazwą witaminy D₂ (ergokalcyferolu) oraz wita­miny D₃ (cholekalcyferolu). Obie witami­ny mogą być syntetyzowane w skórze z prowitamin (witamina D₂ z ergosterolu, a witamina D₃ z 7-dehydrocholesterolu) pod wpływem działania słonecznego, czyli promieniowania nadfioletowego. W przy­rodzie prowitamina D₂ występuje w świe­cie roślinnym (w sporyszu, drożdżach), a prowitamina D₃ w organizmach zwierzę­cych, w oleju, w wątrobach rybich (w tranie). W ustroju witamina D₃ ulega dal­szym przemianom w wątrobie. Powstające aktywne metabolity witaminy D₃ biorą udział w regulacji gospodarki wapnio-wo-fosforanowej w ustroju wraz z parat-hormonem, produkowanym przez gruczo­ły przytarczyczne, i kalcytoniną wytwarza­ną w komórkach tarczycy.

Niedobór witaminy C (kwasu askorbinowego)

Największe ilości witaminy C zawierają: owoce dzikiej róży, czarnej porzeczki, cyt­ryny, pomarańcze, truskawki, szpinak, ja­rzyny. Znaczna część witaminy C ginie w czasie gotowania mleka. Niedobór wita­miny C trwający dłużej wywołuje chorobę zwaną gnilcem lub szkorbutem. Charak­terystycznymi objawami są: bolesność, obrzęk i krwawienie dziąseł podczas jedze­nia. Dochodzi do owrzodzeń dziąseł, two­rzenia się nieprawidłowej zębiny, zmian w wyrostku zębodołowym i wypadania zębów, krwawień do tkanki podskórnej i narządów wewnętrznych, jak również wylewów podokostnowych w kościach. Zapotrzebowanie dobowe wynosi: u nie­mowląt 5—6 mg/kg wagi ciała, u dziecka starszego 2—3 mg/kg wagi ciała, a u wcześniaka 50—100 mg dziennie. Zwiększone zapotrzebowanie występuje w chorobach zakaźnych, w ostrych i prze­wlekłych zaburzeniach odżywiania, w oparzeniach i zatruciach oraz u wcześ-niaków.